De Nederlandse machinebouw zette in 2025 ruwweg zestien miljard euro om met ongeveer zeventigduizend mensen. Ruim tachtig procent daarvan gaat de grens over. Dat exportaandeel bepaalt aan welke regels de machines moeten voldoen. Het bepaalt ook in welke markten je eigenlijk koopt, want een Nederlandse machinefabriek heeft haar klanten vaak in het buitenland. Toch is een Nederlands machinebouwbedrijf meestal een bedrijf dat je kunt overzien. Veel machinebouwers hebben tien tot honderd mensen in dienst. Een flink deel van hen zit op de engineeringafdeling. De hal dient om te assembleren en niet om onderdelen te maken. Je koopt dus vooral kennis. Die zit in de tekeningen en de software, en bij de mensen die weten waarom een constructie zo is. Zoek je capaciteit en geen ontwerpkennis, dan kun je beter een productiebedrijf kopen. Daar bepalen het machinepark, de orders en de klantvrijgaven wat je overneemt.
Een machinebouwbedrijf voor maatwerk of voor series
Een bedrijf dat op klantspecificatie werkt, ontwerpt elke machine opnieuw. Elke opdracht is dan een prototype met marge en risico, dat op een afgesproken datum moet werken. Seriematige machinebouw werkt andersom. Een bewezen ontwerp gaat in kleine series door de hal. De doorlooptijden zijn korter en de marges beter te voorspellen. De engineeringafdeling is kleiner, dus het bedrijf wankelt minder als één ontwerper vertrekt.
Welke van de twee je voor je hebt, zie je aan de omzet over drie jaar. Nieuwbouw, service en onderdelen staan daarin elk apart. De gemiddelde projectgrootte en de doorlooptijd vertellen de rest. Twee grote projecten per jaar zijn een ander risico dan twintig kleine. Produceer je liever op vaste lijnen, dan kom je uit bij een verpakkingsbedrijf. Daar draait het om de bezetting van de lijnen en niet om het ontwerp dat eronder ligt.
Wat de Machineverordening in 2027 verandert
Op 20 januari 2027 neemt de Machineverordening 2023/1230 het over van de oude Machinerichtlijn. Een overgangsperiode is er niet. Wat vanaf die dag op de markt komt, valt onder de nieuwe regels. Twee wijzigingen springen eruit. Cybersecurity hoort voortaan bij de veiligheidseisen. Een machine met een netwerkverbinding of software moet dus aantoonbaar bestand zijn tegen misbruik. De tweede gaat over de handleiding. Die mag voortaan digitaal, zolang ze tien jaar beschikbaar blijft. Vraagt de klant om papier, dan krijgt hij papier.
Een bedrijf dat hier klaar voor is, heeft zijn risicobeoordeling al herzien. Er is nagedacht over de beveiliging van de besturing, en men weet welke ontwerpen na januari 2027 worden opgeleverd. Dat werk is dan gedaan en betaald. Moet een machinebouwbedrijf er nog aan beginnen, dan komt die rekening na de overname bij jou te liggen.
Wanneer een ombouw een nieuwe machine wordt
Een aanpassing die de fabrikant niet voorzag en die een nieuw gevaar oplevert, heet in de verordening een substantiële wijziging. Wie zo'n wijziging uitvoert, geldt als nieuwe fabrikant. Het hele traject van risicobeoordeling en markering begint dan opnieuw. Onderhoud en reparatie vallen daar niet onder. Bouwt het bedrijf machines van klanten om, dan wil je weten hoe het die grens bewaakt.
Het technisch dossier en de aansprakelijkheid
Bij elke machine hoort een technisch dossier. Daarin staan de tekeningen en berekeningen, de risicobeoordeling en de conformiteitsverklaring. Het dossier moet tien jaar bewaard blijven vanaf het moment dat de machine op de markt kwam. Wie een machinebouwbedrijf overneemt, kijkt daar dus als eerste in. Aan een paar oudere projecten zie je het snelst of een bedrijf zijn dossiers compleet houdt en latere wijzigingen bijwerkt. Een bedrijf dat dat op orde heeft, kan zijn eigen werk ook jaren later nog verantwoorden. Ontbreekt de documentatie bij machines die nog jaren bij klanten draaien, dan koop je een gat. Dat gat is achteraf moeilijk te dichten, omdat de ontwerpers soms al weg zijn.
Het dossier weegt zwaarder door nieuwe regels. De Europese regels voor productaansprakelijkheid moeten uiterlijk 9 december 2026 in Nederlands recht zijn omgezet. Ze brengen software en updates uitdrukkelijk onder dat regime. De aansprakelijkheid loopt in beginsel tien jaar. Bij schade die pas later opkomt, kan dat oplopen tot vijfentwintig jaar. De machines die het bedrijf tien jaar geleden bouwde, horen dus nog bij wat je overneemt.
Van wie de besturingssoftware is
Bij een machinebouwbedrijf komt deze vraag het vaakst te laat op tafel. Wat werknemers maken, is volgens de Auteurswet van de werkgever. Voor werk van een freelancer geldt dat niet. Die blijft eigenaar zolang er niets anders is afgesproken. Veel machinebouwers laten hun besturing of hun visiesysteem door een vaste externe partij programmeren. In die overeenkomsten staat of de rechten zijn overgedragen of alleen in licentie gegeven. Een licentie die niet mee mag, vervalt zodra het bedrijf van eigenaar wisselt. Hetzelfde speelt bij de ontwerpsoftware en bij de bibliotheken in de besturing. Een schriftelijke bevestiging van de leverancier dat de licenties meegaan, is goedkoop geregeld. Zonder die bevestiging merk je het pas als de licentie na de overdracht vervalt.
Onderhanden werk op de balans
Een machinebouwbedrijf factureert zijn machines in termijnen: bij de opdracht, halverwege en bij oplevering. Soms hoort er een bankgarantie bij. Er staat dus altijd werk op de balans dat wel geld kostte en nog niet is betaald. Per lopend project zie je de aanneemsom naast de gemaakte kosten. De gefactureerde termijnen en de oorspronkelijke calculatie staan ernaast. Een project dat over zijn budget gaat, valt hier het eerst op. Dat verlies komt na de overdracht bij jou terecht, en daarom hoort het in de prijs.
Ook de acceptatietesten tellen mee. Eerst wordt een machine in de eigen fabriek getest en daarna nog eens bij de klant. Tussen die twee momenten zit meestal het geld dat nog binnen moet komen. Een project dat de eerste test heeft gehaald, is een ander risico dan een project dat nog in opbouw is. Een lijst van de lopende projecten met hun teststatus laat zien op welk punt je instapt.
Waarom service een machinebouwbedrijf meer waard maakt
Nieuwbouw is grillig, want die volgt de investeringslust van klanten. Service en onderdelen lopen ook in een mager jaar door, net als het moderniseren van oude machines. Die omzet is voorspelbaar en de marge ligt meestal hoger. Een machinebouwbedrijf met een sterke servicepoot is daarom meer waard dan een bedrijf dat alleen van nieuwe orders leeft.
Hoe groot die stroom is, lees je af aan het aantal machines in het veld. Hun leeftijd zegt hoe lang hij nog doorloopt. Het deel onder een onderhoudsafspraak is werk dat al vastligt. Een voorraad onderdelen voor oudere types houdt de klant bij de fabrikant. Bij een machinebouwbedrijf ter overname is een basis van honderden machines een inkomstenstroom die je meekoopt. Met complete elektroschema's en onderdelenlijsten kan een monteur meteen vooruit. Zonder die stukken kost elke storing veel meer uren, en op den duur loopt de klant weg.
De kennis zit in een paar hoofden
Kopers van een machinebouwbedrijf onderhandelen hier het meest over. Soms weet één ontwerper waarom de constructie zo is. Soms kent één programmeur de besturing van binnen en van buiten. Blijven die twee, dan houdt de orderportefeuille zijn waarde. Vertrekken ze, dan is dezelfde portefeuille ineens veel minder waard. Het personeelstekort maakt dat verschil groter. Eind 2025 stonden er in technische beroepen ongeveer drieënhalf keer zoveel vacatures open als er kortdurend werkzoekenden waren.
Een team dat nog jaren meegaat, houdt de kennis in huis. Wie binnen vijf jaar met pensioen gaat, neemt zijn deel mee. Een bedrijf met ontwerpstandaarden en een gedocumenteerde codebibliotheek hangt minder aan personen dan een bedrijf waar alles in de gewoonten van het team zit. Wat is vastgelegd, blijft bij de zaak. De rest vertrekt met de mensen. Afspraken met sleutelpersonen die na de overdracht aanblijven, zijn daarom het belangrijkste deel van het contract. Het contract legt dan ook vast wat er gebeurt als een van hen toch vertrekt.
Wat je voor een machinebouwbedrijf betaalt
Schattingen uit de overnamemarkt komen voor machinefabrieken op ruwweg vier en een half tot vijf en een half keer de genormaliseerde EBITDA. Grotere bedrijven met een winst boven de tien miljoen gaan daar duidelijk boven. Dat is wel een andere markt dan waarin de meeste kopers zoeken. Veel service en een gespreide klantenkring trekken een machinebouwbedrijf naar de bovenkant van die bandbreedte. Een team dat zonder de oprichter werkt, doet dat ook. Een orderboek met twee projecten haalt de prijs omlaag, net als onduidelijk eigendom van de software. Onvolledige dossiers doen dat eveneens.
Bij projectbedrijven bepaalt de manier waarop winst wordt genomen hoe het resultaat eruitziet. De winst van vorig jaar zegt daardoor minder dan je zou denken. Je eigen accountant rekent de winst en het onderhanden werk na met jouw belang voor ogen.
Machinebouwers die nu ter overname komen
De maakindustrie trok in 2026 aan en defensie geeft meer uit. De halfgeleiderindustrie vraagt om precisiemachines. Ook de export verschuift, want de vraag buiten Europa groeit sneller dan binnen de Unie. Bedrijven met een internationale klantenkring zijn daardoor gewild.
Meldt een eigenaar zijn machinebouwbedrijf bij ons aan, dan lezen we die aanmelding eerst na. Pas daarna komt ze in het aanbod, dat je na het inloggen bekijkt. Heb je dan al een zoekprofiel staan, dan krijg je bericht zodra zo'n bedrijf live gaat. Wie via Silverfield een bedrijf kopen wil, vraagt de eigenaar om contact. De machinebouwer bekijkt eerst wie er vraagt en kiest zelf of hij het gesprek aangaat. Daarna praat je rechtstreeks met hem, zonder makelaar. Het gaat dan over de tekeningen, de klanten in het veld en de mensen die blijven.