Op 1 januari 2025 telde Nederland 1.928 openbare apotheken, tegen 1.953 een jaar eerder en 1.978 in 2023. In 2024 gingen er 33 dicht en kwamen er acht nieuwe bij. Een gemiddelde apotheek haalde dat jaar zo'n 773.000 euro tariefomzet uit ruim achtduizend patiëntendossiers. Van de 323 echt zelfstandige apotheken waren er een jaar later nog 221 over, een daling van 32 procent. In dezelfde periode groeiden de ketens van 585 naar 630 locaties. De formule- en franchiseapotheken gingen van 1.045 naar 1.077.
Bijna negen op de tien apotheken zijn nu verbonden aan een keten of een formule. Wie een apotheek overnemen wil, koopt daardoor bijna altijd iets dat aan een grotere organisatie vastzit. Hoe stevig die band is, bepaalt hoeveel je na de overdracht zelf te zeggen hebt. Bij een tandartspraktijk is de markt minder ver in die richting geschoven. Daar hoort ongeveer een op de acht praktijken bij een keten.
Drie soorten apotheek
Een volledig zelfstandige zaak doet alles zelf. Ze koopt zelf in, onderhandelt zelf met verzekeraars en groothandels en houdt de hele marge. Tegenover die partijen staat ze ook alleen. Een formule- of franchiseapotheek blijft eigendom van de apotheker. Wel neemt ze inkoopcondities, systemen en een merknaam af. Dat loopt via een contract met een looptijd en afnameverplichtingen, soms met een opzegvergoeding erbij. Wat je na de overdracht nog vrij kunt beslissen, staat in die overeenkomst. Wie haar kent, weet precies welke inkoop, welk systeem en welke naam hij erbij krijgt.
De derde soort is een locatie binnen een keten. Die komt in de regel niet los te koop. De twee grootste eigenaren hebben enkele honderden vestigingen en kopen zelfstandige apotheken juist op. Als individuele koper zit je dan tegenover een partij die sneller beslist en scherper inkoopt. Een zelfstandige apotheek met eigen contracten koopt heel anders in dan een zaak onder een formule.
Waar een apotheek aan verdient
Buitenstaanders denken dat een apotheek verdient aan de marge op medicijnen. Het geld komt uit een vergoeding per handeling. Voor het ter hand stellen van een geneesmiddel staat een tarief van ongeveer zes euro. Een eerste uitgifte met begeleiding levert rond de twaalf euro op. Van alle tariefinkomsten komt 97,8 procent uit die verstrekkingen. De overige 2,2 procent komt uit zorg waarbij geen medicijn over de toonbank gaat. Je inkomsten volgen daarmee bijna één op één het aantal receptregels.
Dat aantal hangt aan de patiënten die de apotheek bedient en aan de huisartsen in de buurt. Het verloop van de receptregels over drie jaar zegt daarom meer dan de omzet. Daarnaast telt het aantal ingeschreven patiënten. Gemiddeld zijn dat er zo'n 8.100, dus je ziet meteen of een zaak boven of onder dat midden zit. In receptregels en patiënten rekent iedereen in deze sector, van de groothandel tot de bank die je aankoop financiert.
De huisartsen om de hoek
Een apotheek leeft van de recepten die in haar omgeving worden uitgeschreven. Hoe dicht de huisartsenpraktijken en een gezondheidscentrum zitten, weegt daarom zwaarder dan hoe de winkel eruitziet. Het gaat erom welke praktijken er in de buurt zitten en welk deel van hun recepten hier terechtkomt. Stopt een huisarts zonder opvolger, dan verandert de stroom patiënten binnen een jaar. In de cijfers zie je dat pas later. De verkoper weet het meestal al. Geen onderwerp in het gesprek met hem voorspelt zoveel als de vraag naar stoppende huisartsen.
Een ligging in of naast een gezondheidscentrum helpt ook, net als een looproute of een plek waar mensen met de auto komen. Zo'n plek brengt de patiënt binnen, en herhaalmedicatie houdt hem vast. Patiënten met chronische medicatie en een bezorgdienst die loopt, leveren de stabielste omzet die er in deze branche is. Een goede herhaalservice bindt mensen steviger dan de afstand tot de deur. Het overzicht daarvan komt zo uit het apotheeksysteem, dus daarop hoef je bij een verkoper niet te wachten.
Inkoop en het preferentiebeleid
Bij generieke middelen wijst de zorgverzekeraar per groep uitwisselbare producten aan welk middel wordt vergoed. Die keuze valt op prijs. Zo wordt ongeveer de helft van de middelen ingekocht, en het zorgstelsel bespaart daarmee naar schatting zes- tot achthonderd miljoen euro per jaar. Voor een koper betekent dat rust aan de inkoopkant. Het merk ligt vast, de prijs ook, en je inkomsten komen uit de vergoeding per receptregel. Het verschil tussen zaken zit daardoor in schaal. Een keten koopt scherper in en spreidt haar systeemkosten over honderden vestigingen. Bij een fysiotherapiepraktijk zit die afhankelijkheid juist aan de verkoopkant. Daar gaat de onderhandeling over het tarief per zitting.
De afspraken met de groothandel leggen de condities vast waarop de zaak inkoopt. De contracten met de zorgverzekeraars wegen zwaarder. Lopen ze nog jaren door en gaan ze mee bij een overname, dan neem je een patiëntenkring over die vergoed blijft. Een patiënt krijgt zonder contract niet alles vergoed. Binnen een kwartaal zie je dat terug in het patiëntenbestand, want mensen stappen over naar een apotheek die wel een contract heeft.
De gevestigd apotheker en de Opiumwet
Elke apotheek heeft één gevestigd apotheker, geregistreerd bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Die draagt de klok rond de verantwoordelijkheid voor de farmaceutische zorg en de kwaliteit. Ben je zelf geen apotheker, dan koop je de onderneming en heb je iemand nodig die deze rol op zich neemt. Een gevestigd apotheker die na de overdracht blijft, neemt die rol meteen mee. Sinds 1 juli 2025 geldt daarnaast een vergunningplicht onder de Wet toetreding zorgaanbieders. Die vergunning moet op de juiste rechtspersoon staan, dus ook op die van de nieuwe eigenaar.
Het scherpste toezicht gaat over de Opiumwet, en sinds 2019 deelt de inspectie daar boetes voor uit. Opiaten liggen achter slot in een eigen kast. Een register houdt bij wat er binnenkomt en de deur uitgaat, en dat register moet sluiten. Elk recept gaat vijftien jaar het archief in. Register en voorraad naast elkaar leggen is het werk van een middag. Kloppen ze, dan begin je met een schoon register aan je eerste dag als eigenaar.
Tekorten kosten een apotheek uren
Geneesmiddelentekorten staan op geen enkele balans, en toch moet het team ze elke dag oplossen. In 2024 waren er 1.563 actieve tekorten en in 2025 nog 1.134. In die twee jaren konden 4,5 en 3,5 miljoen mensen hun middel niet gewoon ophalen. Een apotheekteam is er gemiddeld ongeveer één voltijdsplaats aan kwijt, met zoeken, bellen en overleggen met voorschrijvers. Landelijk gaat het om zo'n 220 miljoen euro per jaar aan werk zonder vergoeding. Het aantal tekorten zakte, maar de kwetsbaarheid groeit. Per middel waren er in 2016 nog 3,3 leveranciers en in 2025 nog 2,6. Een apotheek met vaste afspraken met de voorschrijvers verliest er minder uren aan dan een zaak die elk geval opnieuw uitzoekt.
Het team achter de toonbank
Driekwart van de openbare apotheken kwam het afgelopen jaar gemiddeld anderhalve voltijdsplaats tekort, en naar verwachting wordt dat bijna twee. Ongeveer een kwart van de apothekersassistenten vertrekt elk jaar. Ze vertrekken om het salaris, de werkdruk en de manier waarop patiënten hen behandelen. Assistenten die al jaren in deze apotheek werken, zijn in deze markt veel waard. Een tweede apotheker geeft extra lucht in het rooster. Ruim veertig procent van de zaken heeft er een. De cao voor apotheken loopt van juli 2024 tot en met december 2027. Op 1 september 2025 gingen de lonen met acht procent omhoog, op 1 januari 2026 nog eens met acht. Een jaarrekening van vóór die stappen laat de personeelslasten flink lager zien dan ze nu zijn.
Wat een apotheek opbrengt
De brutomarge in deze branche lag rond de 36 procent. Het personeel kostte bijna negentien procent van de omzet, en het bedrijfsresultaat kwam uit rond de vijf procent. Dat verklaart waarom het aantal receptregels zo bepalend is. Je verdient aan volume en niet aan marge. Toch rekent de overnamemarkt hier met ruwweg zes tot zeven keer de EBITDA, duidelijk boven het mkb-gemiddelde. Die prijs betaal je voor een omzet die voorspelbaar is, voor patiënten die blijven en voor een vraag die meegroeit met de vergrijzing. De winst waarop die factor wordt berekend, hangt aan de loonstappen uit de cao en aan de contracten met de zorgverzekeraars. Een bod dat met beide rekent, klopt ook nog na de eerste loonronde.
Een apotheek kopen voordat een keten aanschuift
Een apotheek te koop komt op een markt waar ketens en formules actief opkopen. Als individuele koper wil je dus in beeld zijn voordat de eigenaar met een keten om tafel gaat. Daarvoor leg je vast in welke regio je zoekt. Komt er in die regio een apotheek ter overname bij, dan krijg je een melding zodra de aanmelding is nagelezen en live staat. Je vraagt de apotheker dan om contact. Hij ziet eerst wie er belangstelling heeft voor zijn patiëntenkring en zijn team. Daarna kiest hij zelf of hij met je om tafel gaat.
Wie de contracten met verzekeraars en groothandel kan lezen, ziet bij de overname van een bedrijf in de farmacie snel waar de marge zit. Een adviseur die de zorg kent, rekent dan mee aan de receptregels en de cao-stappen. Hij kijkt ook naar de looptijd van de contracten die bij de zaak horen.