Ruim 930 van die bedrijven zijn aangesloten bij de Federatie Landbouw en Zorg. Samen vangen de zorgboerderijen meer dan 30.000 mensen op, van jongeren met een hulpvraag tot ouderen met dementie. In omvang lopen ze ver uiteen. Bij de aangesloten bedrijven lag de gemiddelde omzet in 2024 rond de 351.000 euro, met twaalf tot vijftien deelnemers per dag. Er zijn ook bedrijven met drie deelnemers en bedrijven met veertig. Wat voor onderneming er op een erf zit, zie je dus niet aan de schuur of aan het land. Dat lees je in de contracten.
Bij een zorgboerderij koop je contracten, geen hectares
Daarin verschilt deze overname van een gewone agrarische. Op een melkveebedrijf koop je grond, dieren en productierechten. Op een zorgboerderij koop je deelnemers, en die worden betaald door een gemeente, een zorgkantoor of een grotere zorgaanbieder. Valt de financiering weg, dan houd je een boerderij over met een dagbestedingsruimte erin.
Wat je van het bedrijf koopt, zie je het best in een overzicht van alle deelnemers. Per persoon staat erin via welke route hij wordt betaald en hoe lang hij er al komt. Zo zie je welk deel van de omzet op een contract met een instantie rust en welk deel op een pgb. Omdat deelnemers soms jaren blijven, neemt menigeen liever een lopende zorgboerderij over dan er zelf een op te zetten.
Vijf routes waarlangs een zorgboerderij wordt betaald
Dagbesteding onder de Wet maatschappelijke ondersteuning koopt de gemeente in. Zorg uit de Wet langdurige zorg loopt via het zorgkantoor, met een indicatie van het CIZ. Jeugdhulp gaat weer via de gemeente, onder de Jeugdwet. Een deel van de deelnemers betaalt met een persoonsgebonden budget. Die mensen kiezen zelf waar ze heen gaan. Daardoor is het pgb de meest wendbare route. Het is ook de minst voorspelbare, want er ligt geen contract met een instantie onder. Een pgb-deelnemer kan naar een ander erf vertrekken. Een nieuwe kan ook zonder aanbesteding instromen.
De vijfde route is onderaannemerschap. Veel kleine bedrijven leveren hun zorg via een grotere aanbieder die het contract met de gemeente heeft. De zorgboer hoeft dan zelf niet in te schrijven op een aanbesteding, en dat scheelt administratie. De omzet hangt dan wel aan een tussenpartij die morgen anders kan besluiten. In de jeugdhulp steeg het aandeel onderaannemerschap van twee procent in 2017 en 2018 naar dertien procent in 2023 en 2024. Wie een zorgbedrijf overneemt, koopt juist die hoofdaannemerspositie.
Spreiding is zekerheid
De omzet per route over de afgelopen drie jaar laat zien hoe breed het bedrijf staat. Een zorgboerderij die voor tachtig procent van één gemeente afhangt, koop je met een ander bod dan een bedrijf met vier opdrachtgevers en een stevige pgb-groep.
De aanbesteding onder de omzet
Gemeenten kopen dagbesteding en jeugdhulp in via aanbestedingen, en die contracten worden langer. De mediane looptijd voor Wmo en jeugdhulp steeg van zeven jaar in 2022 naar acht jaar in 2026. Meer dan zestig procent van de contracten loopt zes jaar of langer.
Tegelijk kopen gemeenten selectiever in. In de jeugdhulp groeide het aandeel selectieve aanbestedingen van tien procent in 2017 en 2018 naar 22 procent in 2023 en 2024. Kleine aanbieders vallen daarbij eerder af. Daarom werken veel zorgboerderijen nu als onderaannemer.
Wat een contract voor een nieuwe eigenaar waard is, hangt af van de einddatum, de verlengingsopties en de vraag of overdracht mag. Contracten horen bij de instelling en gaan niet vanzelf mee naar een nieuwe eigenaar. In de praktijk wordt zo'n wijziging pas bij een verlenging geregeld. Bij een zorgboerderij met een gemeentelijk contract praat de gemeente daarom mee over de overname.
Wat de wet en het keurmerk van een zorgboerderij vragen
Een zorgboerderij is een zorgaanbieder en valt onder de Wet toetreding zorgaanbieders. Sinds 2022 geldt een meldplicht, en de vergunningplicht is per 1 januari 2025 uitgebreid. Wie zich niet meldt, riskeert een boete tot negentigduizend euro. Daarnaast geldt de Wkkgz. Die vraagt een klachtenregeling met een onafhankelijke klachtenfunctionaris en aansluiting bij een geschilleninstantie. Zo'n instantie doet binnen zes maanden uitspraak en kan tot vijfentwintigduizend euro schadevergoeding toekennen. Welke klachten er de afgelopen jaren waren en hoe ze zijn afgehandeld, zegt dus veel over hoe het bedrijf draait.
Het Kwaliteitskeurmerk Landbouw en Zorg bestaat sinds 2002. Ruim 850 bedrijven zijn ervoor gecertificeerd, met ongeveer eens per drie jaar een audit op het erf. Gemeenten en zorgkantoren vragen er bij de inkoop naar, dus het keurmerk telt mee bij elke volgende aanbesteding.
Het boerenbedrijf en de bestemming
Veel zorgboerderijen combineren de zorg nog met echte landbouw, en dat is meer dan decor. Dieren verzorgen, oogsten en onderhoud vormen het werk van de dagbesteding. Soms levert die landbouw zelf ook nog omzet op.
Zorg verlenen op een agrarische bestemming mag niet zomaar. Daarvoor heeft het omgevingsplan een aanduiding of een aparte bestemming nodig. Staat die erin, dan mag de zorg op dat adres ook onder een nieuwe eigenaar doorgaan. Bij een zorgboerderij die geleidelijk uit een gewoon boerenbedrijf is gegroeid, loopt het papier voor het agrarische deel soms achter op de praktijk.
Rekenen in dagdelen op de zorgboerderij
Dagbesteding wordt per dagdeel van vier uur afgerekend. Voor zorg uit de Wet langdurige zorg lag het maximumtarief per 1 januari 2025 op 74,40 euro per dagdeel. De omzet van een zorgboerderij is dus eenvoudig na te rekenen: deelnemers maal dagdelen maal tarief.
De bezetting per dagdeel over twee jaar laat zien of het bedrijf vol zit. Maandag en dinsdag zitten meestal vol, en vrijdag is rustiger. De begeleiding moet er op elk dagdeel wel zijn, ook op een vrijdag met minder dagdelen om te declareren. Dat verschil tussen drukke en rustige dagen bepaalt je rendement. Uit brancheonderzoek onder zorgboeren blijkt dat personeel gemiddeld ruim veertig procent van de omzet kost. Ongeveer een derde van de zorgomzet blijft over als marge. Dat is nadat de eigenaar zichzelf al een normaal salaris heeft betaald. Daar stuur je op. Een buitenschoolse opvang overnemen draait om hetzelfde weekpatroon. Daar betaalt de ouder, met kinderopvangtoeslag tot een maximumuurprijs.
Wat een zorgboerderij waard is
De prijs bestaat uit twee delen die je los beoordeelt. Het eerste deel is de exploitatie, met de deelnemers, de contracten en het keurmerk. Het tweede is het vastgoed met de grond. Grond en gebouwen bepalen hoeveel deelnemers er terechtkunnen en wat je ze kunt aanbieden. Op een boerderij is dat een fors bedrag, en zonder de zorgomzet krijgt het een heel andere bestemming.
Voor de exploitatie noemt de overnamemarkt bij kleinere zorgbedrijven een factor maal de winst. Hoe hoog die factor is, hangt af van hoe lang de contracten je omzet vastleggen, en niet van de grondwaarde. Wie beide delen apart laat doorrekenen door een accountant met ervaring in de zorglandbouw, weet wat hij voor de zorgtak betaalt en wat voor het erf.
Een lopende zorgboerderij of zelf beginnen
Wie een zorgboerderij wil, kan er ook zelf een beginnen door een boerderij om te bouwen. In de praktijk is dat de langste weg. Je hebt de bestemming van het erf nodig en een toelating om zorg te leveren. Daarnaast moet een gemeente of zorgkantoor de zorg willen inkopen. Bij een overname staan die drie er al, samen met de deelnemers die er elke week komen.
De toelating, de contracten en de cliënten met een persoonsgebonden budget hangen wel elk anders aan de onderneming. Wat bij een overname meegaat, verschilt daardoor per onderdeel. Zelf beginnen kan goed uitpakken als je al een boerderij hebt. Je bouwt dan rustig op met een paar deelnemers en betaalt geen goodwill. Een nieuwe zorgboerderij heeft wel een aanloop van jaren nodig voordat de zorgtak zichzelf draagt.
Waarom er de komende jaren zorgboerderijen te koop komen
De sector groeide snel, en veel oprichters naderen nu hun pensioen. Daardoor komt er de komende jaren aanbod vrij. Tegelijk staat het geld onder druk. Gemeenten krijgen vanaf 2026 structureel 2,4 miljard euro minder. Het tekort in de jeugdzorg liep op tot boven de achthonderd miljoen. Dat maakt het verschil tussen een sterk en een kwetsbaar bedrijf groter.
Een zorgboerderij met een lang contract en een keurmerk vindt soms een koper in de eigen kring, nog voordat ze ergens ter overname wordt aangeboden. Wie zo'n bedrijf zoekt, wil het dus meteen weten als er een wordt aangemeld. Met een zoekprofiel krijg je bericht zodra een passende zorgboerderij live komt. Wat live komt, heeft Silverfield eerst nagelezen. Het volledige aanbod bekijk je nadat je als koper bent ingelogd.
Spreekt een bedrijf je aan, dan vraag je om contact met de zorgboer zelf, zonder makelaar ertussen. Hij bekijkt wie er aanklopt en kiest of hij op je verzoek ingaat. Daarna praat je rechtstreeks met elkaar over de deelnemers, de contracten en het erf. De prijs en de voorwaarden spreek je samen met de zorgboer af. Ook de overdracht naar de deelnemers hoort in dat gesprek thuis. Zij wennen niet in een week aan een nieuwe eigenaar, en bij de overname van een bedrijf met zorg telt die overgang mee.