Een jachthaven verhuurt ligplaatsen. Een jachtwerf bouwt en repareert schepen, en een watersportbedrijf verhuurt of verkoopt boten. Soms liggen ze op hetzelfde terrein en staan ze in één aanbod. Het blijven dan drie ondernemingen met elk een eigen verdienmodel en eigen vergunningen. Nederland telt ruim duizend jachthavens met naar schatting meer dan 130.000 ligplaatsen. De maritieme monitor kwam voor 2023 uit op 5,7 miljard euro omzet en ruim elfduizend directe banen in de watersport. In 2024 deed meer dan een kwart van de volwassen Nederlanders aan watersport, ongeveer 4,6 miljoen mensen. In 2021 was dat nog 23,6 procent van de volwassenen.
Een jachthaven overnemen levert iets op wat bijna nergens anders voorkomt. Het is een bedrijf waarvan je het omzetplafond kunt opmeten. Er ligt zoveel meter kade en er zijn zoveel boxen, en meer boten passen er niet in. Groei komt uit het tarief, uit de bezetting of uit alles wat de haven naast het water verkoopt. Dat plafond ken je ook van de overname van een camping. Daar ligt het aantal standplaatsen vast en vraagt uitbreiden medewerking van de gemeente. Bij een haven zit het duurste deel alleen onder water, en dat zie je niet tijdens een rondleiding.
Wat een jachthaven verdient, ligt vast in meters
Het vertrekpunt is de inventaris. Het gaat om het aantal ligplaatsen, hun maten en de meters kade die erbij horen. Met het tarief per vierkante of strekkende meter erbij heb je het plafond van het liggeld. Die tarieven lopen in Nederland sterk uiteen. Onderzoek liet tussen de goedkoopste en de duurste regio een verschil van ruim 75 procent zien. In de Friese meren ging het om zo'n 25 euro per vierkante meter per jaar. In de Hollandse plassen was dat bijna 45 euro. Een Friese haven met dezelfde afmetingen als een haven bij Amsterdam is een heel ander bedrijf.
Daarna komt de bezetting, gemeten over meerdere jaren en niet op één dag in juli. In de Hollandse plassen lag die rond de 93,8 procent en op het IJsselmeer op bijna 90 procent. In beide gebieden was dat na een daling. Meer zegt nog dat de wachtlijsten in dezelfde periode flink korter werden. Een wachtlijst is de ruimte die een havenexploitant heeft om zijn tarief te verhogen. Zonder wachtlijst mist een haven die prijszettingsmacht, en de nieuwe eigenaar merkt dat bij de eerste tariefronde.
Winterstalling en het werk rond de boot
Omdat de meters vastliggen, zit de groei in wat er naast het liggeld gebeurt. Winterstalling is daarvan het belangrijkste. Buiten stallen kost een booteigenaar 31 tot 34 euro per vierkante meter. Binnen loopt dat op tot zo'n 67 tot 69 euro. Op dezelfde vierkante meters verdient de haven in de winter dus een veelvoud van wat een box in de zomer in het water opbrengt. Ook het uit het water halen in het najaar en het terugplaatsen in het voorjaar levert de haven werk op, met de botenlift of over de hellingbaan. De mastenkraan hoort daar ook bij.
Een haven heeft soms een eigen werkplaats en verkoopt brandstof. Er kan horeca bij zitten of een winkel. Havens die serieus in horeca investeerden, zagen die omzet in enkele jaren verveelvoudigen. Bij een vakantiepark zit die extra omzet net zo in horeca, fietsverhuur en een zwembad, en ook daar brengt elke voorziening onderhoud mee. Voor een koper zegt de omzet per stroom het meest. Vaste ligplaatsen horen apart van passanten. Hetzelfde geldt voor winterstalling en techniek, voor brandstof en voor horeca. Een haven die alleen van liggeld leeft, is kwetsbaar voor precies die kortere wachtlijsten. Bij horeca maakt het uit of de haven die zelf exploiteert of verpacht. Dat verandert de omzet en de risico's die je overneemt.
Op ligplaatsen geldt 21 procent btw
Fiscaal is de verhuur van een ligplaats geen gelegenheid geven tot sport. Het lijkt het meest op de verhuur van een parkeerplaats, en daarom geldt het algemene tarief. De Hoge Raad maakte dat in 2018 definitief uit. Voor winterstalling geldt hetzelfde. Rekent de haven al 21 procent, dan klopt de marge in de cijfers en komt er geen naheffing achteraan.
Van wie is het water onder de haven?
Het water onder de steigers hoeft niet van de haven zelf te zijn. Het kan van Rijkswaterstaat zijn of van het waterschap. Ook de provincie of de gemeente kan eigenaar zijn. Heeft de haven het water niet in eigendom, dan gebruikt ze het op basis van huur, erfpacht of een watervergunning. Voor wie een jachthaven kopen wil, telt vooral of die afspraak na de overdracht overeind blijft en hoe lang ze nog loopt. Een huurovereenkomst met een waterschap gaat niet vanzelf mee naar de nieuwe eigenaar. Een erfpachtcanon die over drie jaar wordt herzien, is een risico dat je nu al kunt uitrekenen. Ligt de huur of erfpacht voor jaren vast, dan weet je precies wat het water je gaat kosten.
In het omgevingsplan heeft een jachthaven doorgaans een recreatiebestemming. Permanent op een boot wonen mag daar niet zolang er geen woonbestemming ligt. Een haven waar alleen recreatief wordt gelegen, neem je over zonder handhavingsdossier. Ligt de haven dicht bij een beschermd natuurgebied, dan brengt een wijziging met stikstofeffecten inmiddels een vergunningplicht mee.
Baggeren houdt de diepe boten in de haven
Een havenbekken slibt dicht. Gaat dat te ver, dan kunnen boten met veel diepgang er niet meer in. Juist die ligplaatshouders betalen het meest. Baggeren is daarom gewoon onderhoud. Toch staat het in geen enkele jaarrekening als voorziening. In stedelijk gebied rekent men met ongeveer 19,25 euro per kubieke meter. Daarvan gaat 3,50 euro naar het baggeren zelf en 15,75 euro naar transport en verwerking.
Is het slib verontreinigd, dan loopt de verwerking op tot zo'n 38 euro per kubieke meter. In oude havenbekkens is dat eerder regel dan uitzondering. Dat komt door zware metalen en minerale olie uit decennia scheepsonderhoud. Schoon slib dat op de kant verspreid mag worden, kost maar een fractie. Hoe lang de laatste baggerbeurt geleden is en hoeveel kuub er toen uit ging, laat zien wat er aankomt. Een recente peiling van het bekken vertelt hoe diep het nu is. Een recente baggerbeurt met schoon slib bespaart je een rekening die bij een jachthaven van enige omvang in het derde jaar op enkele tonnen kan uitkomen.
Milieuregels voor een jachthaven
Een haven met tien ligplaatsen of meer moet afval van aangemeerde boten innemen. Per keer mag ze daar niet voor laten betalen. De kosten mogen wel in het liggeld zitten. Bij die inname hoort een afvalbeheersplan dat periodiek wordt bijgewerkt en klopt met wat er echt gebeurt. Toiletwater met fecaliën mag sinds 2009 niet meer overboord. Boten legen hun vuilwatertank dus in de haven, en daar hoort een werkend afgiftepunt voor te zijn. Bij de afspuitplaats komen koper- en zinkverbindingen uit antifouling in het water. Die plek hoort daarom een gesloten afvoer te hebben.
Verkoopt de haven brandstof, dan gelden eisen aan de tank en de bodembescherming. Die staan in de landelijke richtlijn voor gevaarlijke stoffen. Een enkelwandige tank hoort in een lekbak te staan. Een jachthaven waar mensen overnachten, geldt bovendien als prioritaire instelling voor legionella. Er wordt minstens twee keer per jaar bemonsterd. Vanaf honderd kolonievormende eenheden per liter moet er actie volgen. De meetrapporten van de afgelopen jaren laten een koper zien of de haven dit al die tijd heeft bijgehouden. Bij een haven die dat netjes deed, neem je een lopende routine over in plaats van een achterstand.
Havenmeester, seizoen en cao
In een haven zijn voorjaar en najaar druk met in- en uitwateren. De zomer draait op passanten en de winter op stalling en onderhoud. Toch werkt de branche minder met losse krachten dan je zou verwachten. Ongeveer 71 procent van de banen in de watersport is een vast contract. De cao voor de watersportbranche is voor 2025 en 2026 algemeen verbindend verklaard. De lonen gingen per januari 2025 met vier procent omhoog en per oktober 2025 met één procent. In januari 2026 kwam er twee procent bij, en per oktober 2026 volgt nog anderhalf procent. Met die stappen erbij weet je wat het personeel vanaf 2026 werkelijk kost, ook als de laatste jaarrekening van eerder is.
Bij een jachthaven is de havenmeester het gezicht van het bedrijf. Hij kent de vaste ligplaatshouders en regelt wie waar ligt. De dagelijkse ergernissen komen bij hem terecht, en hij lost ze op. Blijft hij na de overname, dan houden de ligplaatshouders hun vaste aanspreekpunt en neem je zijn kennis van de haven mee.
Als een jachthaven te koop komt
Het aanbod is dun, met ruim duizend havens in het hele land. Een eigenaar die zijn jachthaven wil verkopen, wil bovendien geen onrust onder zijn ligplaatshouders. Hier geef je één keer op in welke regio je zoekt en hoeveel ligplaatsen je aankunt. Ook het aandeel vaste ligplaatshouders en de voorzieningen die je wilt, neem je daarin mee. Elke jachthaven ter overname die wordt aangemeld, lezen wij eerst na. Pas daarna gaat hij live, en wie een passend profiel heeft, krijgt dan bericht.
Het eerste contact is een verzoek aan de havenexploitant zelf. Voordat hij ja zegt tegen een gesprek, ziet hij wie er aanklopt. Gaat hij akkoord, dan praat je rechtstreeks over zijn ligplaatsen, zijn water en zijn stalling. Een peiling van het bekken en een blik van je eigen adviseur op het water, de bagger en het milieudossier geven je vóór de handtekening zekerheid over wat er onder de steigers ligt. Twijfel je nog tussen een jachthaven en een ander bedrijf, dan helpt een algemene uitleg over het kopen van een bedrijf verder.