Nederland telde in 2024 ruim 6.600 supermarkten, iets meer dan het jaar ervoor. Ook de omzet in de branche groeit. In het laatste kwartaal van 2025 lag die bijna vijf procent hoger en in het eerste kwartaal van 2026 ruim twee procent. Een flink deel van die groei komt uit de prijzen en niet uit het volume. Vijf procent meer omzet betekent niet vanzelf meer klanten door de deur. Wat je bij een overname werkelijk koopt, is een positie. Je krijgt een winkel op een plek, onder een formule, met een ploeg erin. Daar hoort een dervingspercentage bij, en samen bepalen die vier wat er onderaan overblijft.
Onder een formule beslist de franchisegever mee
De meeste Nederlandse supermarkten hangen onder een landelijke formule. Een deel daarvan wordt gedreven door een zelfstandig ondernemer, en van hem koop je de winkel. Toch zit er bij de overname van een supermarkt een derde partij aan tafel. De franchisegever moet ook met jou als opvolger instemmen. Je onderhandelt daarom niet alleen met de verkoper.
In de franchiseovereenkomst lees je waar je aan vastzit, en het is een van de eerste stukken die je wilt zien. De resterende looptijd telt, net als de fee die je afdraagt. De afnameverplichtingen en de afspraken over verbouwingen horen er ook bij. Het zwaarst weegt wat er over de overdracht zelf staat. Sommige formules hebben een voorkeursrecht. Ze kunnen de supermarkt dan zelf overnemen tegen dezelfde voorwaarden die jij hebt uitonderhandeld.
Een formule legt meestal het assortiment, de prijzen, de acties en de inrichting vast. Jouw ruimte als nieuwe eigenaar zit in de personeelsinzet, de derving en de service. Daar maak je het verschil met je voorganger. Bij een drogisterij werkt het net zo, want ook daar hangt het gros onder een landelijke formule.
Wat de Wet franchise je als koper oplevert
Sinds 1 januari 2021 regelt een wet de verhouding tussen franchisegever en franchisenemer. Die wet kwam er omdat de ondernemer aan de winkelkant geregeld de zwakste partij bleek. Wie een supermarkt kopen wil onder een formule, heeft vooral iets aan de informatieplicht. De franchisegever moet je vooraf alles geven wat je nodig hebt om te beoordelen waar je aan begint. Daarna volgen vier weken om te overleggen, en pas dan wordt er getekend. Die vier weken zijn er om de overeenkomst te laten lezen door iemand die het franchiserecht kent. De vragen die dat oplevert, gaan op papier naar de franchisegever, ruim voordat er een handtekening staat.
De wet geeft de franchisegever ook een zorgplicht. Verandert de formule, dan moet hij je daarover informeren. Een webshop die erbij komt en in jouw gebied levert, is zo'n verandering. De overeenkomst zelf werkt die zorgplicht uit, en legt ook vast wat er met de goodwill gebeurt en of er aan het eind een concurrentiebeding geldt.
Derving: waar een supermarkt zijn marge maakt
De brutomarge van een supermarkt ligt grotendeels vast in de formule. Het verschil zit in wat er gebeurt met bederf, breuk en diefstal. Landelijk wordt bijna twee procent van het voedsel in supermarkten niet verkocht. Per productgroep loopt dat flink uiteen. Bij brood en banket ligt het verlies rond de acht procent, bij zuivel rond de anderhalf.
De derving per afdeling over drie jaar laat zien waar het geld weglekt. Het laatste uur van de dag telt mee. Een winkel die om zes uur afprijst, verliest minder dan een winkel die weggooit. Naast de derving hoort de omzetsnelheid per productgroep, want een supermarkt draait op doorloop. Een schap dat te traag verkoopt, kost je twee keer. Eerst betaal je in ruimte en rente en daarna in derving. Omdat de formule de rest vastlegt, is dit de plek waar jij als nieuwe ondernemer marge terughaalt.
Bij het overnemen van een bakkerij draait hetzelfde verlies om de dagstaten, waarop per dag staat wat er overbleef.
Wat het tabaksverbod met de winkel deed
Sinds 1 juli 2024 verkopen supermarkten geen tabak meer. Daarmee verdween een hele productgroep uit de omzet. Met de sigaretten verdween ook een deel van de klanten die er speciaal voor kwamen. Cijfers van vóór en na die datum laten zien wat het verbod deed met de omzet en met het aantal bonnen, en hoe ver de winkel inmiddels is hersteld.
De regels rond tabak bewegen nog. Sinds 1 juli 2026 geldt een registratieplicht voor verkooppunten van tabak. Tankstations krijgen per 2030 een verkoopverbod.
Alcohol en de openingstijden
Voor drank onder de vijftien procent alcohol heeft een supermarkt geen vergunning nodig, maar de leeftijdsgrens van achttien jaar wordt gehandhaafd, ook aan de zelfscankassa. Een eerder opgelegde boete zegt iets over hoe strak de winkel dat regelt. Op alcohol mag bovendien niet meer dan vijfentwintig procent korting worden gegeven. Een actiekalender gaat daar makkelijk ongemerkt overheen.
De Winkeltijdenwet gaat uit van dichte deuren op zondag en op feestdagen. Op andere dagen mag een winkel open tussen zes uur 's ochtends en tien uur 's avonds. Gemeenten mogen daarvan afwijken, en elke gemeente doet dat anders. Een supermarkt die zeven dagen open is terwijl de gemeente daarover twijfelt, draagt een risico dat niet in de jaarrekening staat. Zit de winkel in een winkelcentrum, dan telt ook het huurcontract. Sinds 2020 kan een verhuurder de openingstijden niet meer eenzijdig wijzigen.
Zelfscan, diefstal en de ploeg op de vloer
Er wordt in Nederlandse supermarkten voor meer dan honderd miljoen euro per jaar gestolen. De politie registreerde in 2024 bijna veertigduizend winkeldiefstallen. Ongeveer een op de tien Nederlanders zegt aan de zelfscankassa weleens iets niet te scannen. Onder jongvolwassenen is dat een op de vijf. Hoeveel zelfscankassa's een winkel heeft en hoe streng daar gecontroleerd wordt, geeft een eerste beeld. Het eerlijkste getal blijft de gemeten onverklaarde derving.
Twee derde van de ondernemers gaf in 2025 aan personeel tekort te komen. In een winkel met scholieren, parttimers en avonddiensten is een rooster dat rondkomt al een prestatie. Voor die ploeg geldt de cao voor het levensmiddelenbedrijf. De lonen stegen in 2025 met vijf procent en lagen begin 2026 nog eens vier en een half procent hoger.
Klanten merken een nieuwe eigenaar sneller dan je denkt. Een ander rooster, een andere bedrijfsleider of een lege plek in het schap valt meteen op. Wie de eerste maanden zo weinig mogelijk verandert, geeft de vaste klanten geen reden om weg te blijven. De mensen die de winkel dragen, zijn niet altijd de langst zittende krachten. Het zijn de mensen die weten wanneer de bakker levert en welke vaste klant op dinsdag komt. De verkoper weet wie dat zijn, en met hun namen weet je vóór de overdracht op wie je in de eerste weken leunt. Loopt de verkoper na de sleuteloverdracht nog een paar weken mee, dan scheelt dat je fouten in de bestellingen en in het rooster.
Wat een supermarkt kost en wat de prijs drukt
Een groot deel van de prijs van een supermarkt is te tellen. De inventaris en de koeling worden getaxeerd, en de voorraad wordt geteld. Voor de goodwill past de markt een factor toe op de genormaliseerde winst, en over die factor wordt onderhandeld. In deze branche weegt de formule even zwaar. Een winkel met een overeenkomst die nog acht jaar loopt, is meer waard dan dezelfde winkel met nog anderhalf jaar.
Een hoge derving drukt de prijs, net als een aflopend huurcontract. Een gemeente die over de zondag praat, telt ook mee. Hetzelfde geldt voor een tweede supermarkt die verderop mag bouwen. Voor jou als koper zijn het de punten waarop de prijs omlaag kan. Het rekenwerk aan de boeken laat je aan je eigen accountant. Hij kijkt naar de derving en de personeelskosten voordat je een bedrag noemt.
Een supermarkt te koop loopt soms eerst langs de formule
Wil een ondernemer stoppen, dan weet de formule het meestal eerder dan de markt. Soms staat er al een kring kandidaten klaar voordat er een supermarkt ter overname naar buiten komt. Juist daarom telt snelheid wanneer een ondernemer zijn winkel wel openbaar aanbiedt. Bij het kopen van een bedrijf met een formule beslist de formulehouder bovendien mee over wie de nieuwe ondernemer wordt.
Op Silverfield melden zelfstandige ondernemers hun supermarkt zelf aan, zonder makelaar tussen hen en de koper. Silverfield leest elke aanmelding na, en pas na die controle komt de winkel in het aanbod dat je na het inloggen ziet. Staat je zoekprofiel al klaar, dan krijg je een melding zodra er een supermarkt live gaat die erop aansluit. Zo hoor je het op hetzelfde moment als de rest van de markt.
Wil je een supermarkt overnemen die je in het aanbod ziet, dan vraag je de ondernemer via het platform om contact. Wie de supermarkt verkoopt, krijgt eerst jouw gegevens te zien en kiest daarna of er een gesprek komt. Zegt hij ja, dan praat je eerst met de ondernemer die de winkel draait. De formule komt daarna aan tafel, want die moet jou als opvolger goedkeuren.